 |
Istorija Vranja
|
"Vranje, mala, nekada pogranična srbijanska varoš,
bila je do Stankovićevog vremena, jedva poznata
i po svom imenu, a savršeno nepoznata po svom ljudstvu.
Otkrivši Vranje, Stanković je odista otkrio
jedan naš potpuno nov moralni kontinent".
Jovan Dučić, književnik
|
Vranje je ekonomski, politički i kulturni centar pčinjskog okruga koga čine opštine Bosilegrad, Bujanovac, Vladičin Han , Preševo, Surdulica, Trgovište i Vranje. Grad se nalazi u severozapadnom delu vranjske kotline, na levoj obali Južne Morave. Reku i grad dele magistralni put i železnička pruga koji na severu vode ka:
|
- Leskovcu (70km),
- Nišu (110km) i
- Beogradu (347km), a na jugu ka:
- Kumanovu (56km),
- Skoplju (91km) i
- Solunu (354km)
|
Smešten je u podnožju Pljačkovice (1231m), Krstilovice (1154m) i Pržara (731m). Od granice Bugarske deli ga 70 a od Makedonije 40 km.
Nema pouzdanih podataka kada i gde je formirano naselje na čijim temeljima je iznikao grad Vranje. Pretpostavka je da se to dogodilo u vreme Trakolira (Rimljana), Vizantije (Grka) ili Slovena, koji su ove prostore naselili u VI i VII veku. Jedno je međutim sasvim izvesno: ovo je izuzetno važno geostrateško područje na kome su se od pamtiveka ukrštali karavanski putevi tako da je "najlakši put ka jednome i ka drugome, osvajače vodio preko vranjskog pomoravlja".
Prvi pisani trag o Vranju, još u XI veku , ostavila nam je Ana Komnina, Grkinja carskog roda. Pišući o vladavini svoga oca Aleksija Komnina, ona u knjizi "Aleksijada" kaže da je raški župan Vukan, 1093. godine, u svom osvajačkom pohodu, stigao u Vranje i osvojio ga. Ne zadugo, on se pred moćnom Vizantijom morao povući.
Drugi put Vranje je, 1193. godine, od Vizantije privremeno preoteo veliki raški župan Stefan Nemanja i pripojio ga srednjevekovnoj srpskoj državi. Ipak, u sastav srpske države Vranje je definitivno ušlo 1207. godine kada ga je osvojio Stefan Prvovenčani. Gradom i istovremeno župom, tokom srednjeg veka, gospodarili su vlastelini kralj Stefan Dečanski i Car Dušan.
Raspadom srpske srednjevekovne Države, Turci su Vranje osvojili 14. juna 1455. godine , i držali ga u svojim rukama sve do 31. januara 1878. godine, na svetog Antanasa, kada je varoš osvojila srpska vojska pod komandom Đenerala Jovana Belimarkovića. Vranje je pod Turcima bilo 422 godine. Grad je, u Kneževini Srbiji, dočekao slobodu sa nešto više od 8.000 stanovnika.
U Balkanskim i dva svetska rata, Vranje i ovaj kraj ponovo su bili na meti osvajača. U Prvom balkanskom ratu 1912. godine, operacijama protiv Turaka, odavde su lično komandovali kralj Petar I Karađorđević, predsednik vlade Nikola Pašić sa više ministara i Đeneralštab sa načelnikom štaba Vrhovne komande vojvodom Radomirom Putnikom.
No, ovi prostori su, posebno u novijoj istoriji, bili česta meta bugarskih osvajača koji su ovde počinili nečuvene zločine. U Prvom svetskom ratu Bugari su okupirali Vranje 16/17. oktobra 1915. a oslobodili su ga srpski ratnici sa Solunskog fronta 4. oktobra 1918. godine. Sloboda je tada plaćena sa 514 zivota na frontu i 335 nedužno streljanih.
U Drugom svetskom ratu Nemci su u ovaj grad ušli 9. aprila 1941. godine, da bi ga 22. aprila predali u ruke bugarskim fašistima. Oni su u Vranju, za četiri godine, napravili prava zverstva - streljali su oko 700, a internirali 4.000 rodoljuba. U borbama je učestvovalo oko 12.000 boraca, od kojih 956 nije dočekalo slobodu 7. septembra 1944. godine. |
| |
|
| |
 |
Prvi pisani trag o Vranju,
iz XI veka |
 |
| Stara razglednica iz Vranja |
 |
| Koštana 1930. |
 |
| Vranjski folklor |
 |
| Vranjanska svita |
|
